सिंहगड - राजगड - तोरणा २०२५

।। श्री आशापुरी देव्यै नमः ।।

जो वादा किया वो निभाना पड़ेगा.. सिंहगड - राजगड - तोरणा

बारस्याला straight from 'first wonder of the world' "ताजमहल" नाव ठेवण्यात येणाऱ्या motion picture 📽️ मधल्या सुप्रसिद्ध गाण्यातली ही सुप्रसिद्ध ओळ.. title म्हणून का? तर, मागच्या वर्षीच्या लेखातील ही अधोलिखित ओळ.. ह्यापलीकडे trekशी ह्याचा काहीही संबंध नाही..

next year's article will be in मराठी, after having consecutive SRTs rambled 🚶 and scrambled 📝 in English..

अवकाळी ढग, धन्यवाद 🙏

ह्या articleची पेरणी मुळतः महेशने केली.. पण त्याआधी - as always, cricket 🏏.. कारण SRT म्हणजे cricket (धर्म) आणि आमच्यासाठी cricket म्हणजे SRT (देव)..

गेली चार वर्ष कुठलातरी आकडा ठरवायचा आणि जुळवा-जुळव करायची.. ३१९, ४१३, ५३८ आणि ६५४ नंतर ह्यावेळेस unplanned ९३७.. 'कसले आकडे आहेत?' तर cricket मधले काही records.. 'हेच का?', 'इतकेच का?' 💭 - असले प्रश्न पडत असतील, तर सर्व SRT articlesचा पत्ता खाली दिला आहे.. भेट घालून आलात तर लक्षात येईलच, किंवा regularly वाचत असाल, तर subconscious mind / 'other you' ने अद्याप मदत केली असेलच..

वर्ष ५वे, read here

वर्ष ४थे, read here

वर्ष ३रे, read here

वर्ष २रे, read here

वर्ष १ले, read here

सेहवाग, मांकड, धोनी सारख्या दिग्गजांनंतर ह्या वेळेसचा आकडा "विराट कोहली".. unplanned ९३७..

तसं "विराट कोहली" म्हंटलं तर first number that rings the bell is १८.. हो हो, take it easy - आली चूक लक्षात.. must have been - "विराट कोहली" should ring the (first) bell, "१८".. पण SRT सारखंच त्याच्याकडेही विक्रमांची कुठली कमतरता नाही.. आणि, तुमच्यापैकी काही cricket तज्ञ हाही विचार करत असतील, '२०१६ सालच्या IPL हंगामात त्याने ९७३ धावा केल्या होत्या.. तर, '९३७' हा आकडा चुकला असावा'.. again take it easy, ही मात्र चूक नव्हे..

ICC rankings बद्दल तुम्ही ऐकलं असेलच / ऐकत असालच.. हे प्रकरण म्हणजे, आंतरराष्ट्रीय सामन्यांतली rat race (for good, better, best).. एकूण गुण १०००, जे खेळाडूला / संघाला प्रत्येक सामन्यासाठी दिले जातात.. 'कोण देतं?' - नियम आहेत, म्हणून 'machine देते', हे अचूक उत्तर.. खेळाडूंच्या बाबतीत - कमीत-कमी सामने खेळायचा criteria fulfill झाल्याचा अवकाश आणि होते गुण मिळायला सुरुवात.. exponential average सारखं अलीकडच्या कामगिरीवर जास्त भर.. त्यात समोरचा संघ कुठला?, आणि आपला संघ सामना जिंकला की नाही?, ह्याचे अतिरिक्त गुण.. सरासरी असल्याने कुठला खेळाडू किती सामने खेळला आहे, ह्याचा direct संबंध तसा नसतो.. भेटतं काय? अर्थातच, बक्षीस 🏅.. अधिकृतपणे - वर्षअखेरी (ICC कडून), अनधिकृतपणे - कधीही (शान-शौकत)..

ह्याच आकडेवारीत / मारामारीत विराट कोहलीने २०१८ साली कसोटीत अव्वल स्थान पटकावत भारताकडून आजतागायत सर्वाधिक, असा ९३७ गुणांचा उच्चांक गाठला होता 🔝.. plan unplanned होता, म्हणून, 'सिंहगड कितव्यांदा चढायचा आकडा ह्यावर्षीच्या SRT साठी निवडायचा?' ह्याचा काहीच अभ्यास नाही.. योगायोग बघा, नुसतं आदल्या दिवशी थोडा शोध घेऊन बघितला, तेव्हा लक्षात आलं, उद्याच्या आकड्याचा उपरोक्त महत्व आहे.. harder you work, more lucky you get.. सुहागेपे सोना.. हो, आहे चुकीचं, करून घ्या बरोबर..

'unplanned' कारण similar 'elevation gain' ¼ Everesting मधेही होतं.. शिवाय भरपूर वेळही वाचतो, वाचायला 📖 - इतर गोष्टींबद्दल.. म्हणून, फेब्रुवारीत पुन्हा एकदा / दुसऱ्यांदा HoF मध्ये नोंदणी करवून घेतली.. HoF बद्दल अधिक माहिती साठी, read here.. mission तर accomplish झालं, आता "SRT" ultra वाल्यांसोबत डिसेंबर मध्ये करू, म्हणत धीमी आंचपे back-burner 🕯️.. आणि मग, अचानक महेशने माहिती विचारली.. माहिती विचारली तोपर्यंत ठीक होतं ओ, नंतर तारीखही suggest करायला लागला.. स्वतःचंच second opinion घेत plan तयार केला.. आणि म्हणून, ह्या articleची पेरणी महेशने केली..

ok, तर 'article का?', 'unplanned का?', '९३७ काय?' - आतापर्यंतचे सर्व संबंधित topics clear करून झाले.. पुढे? SRT बद्दल वाचायचंय? regularly articles वाचत असाल तर ह्यावेळेस काही वेगळं नाही आहे.. नसतील वाचले तर वर पत्ते (url) आहेत.. तरी थोडक्यात.. update: थोडं सवस्तीर केलं नंतर, खूपच shortcut घेतल्यागत वाटत होतं..

group बनवतांना जे ५ होते, त्यांनीच पूर्ण केला.. हे थोडंफार का होईना, 'चालू केलेल्यांनी complete केला', ह्या categoryत.. 'hat-trick म्हणायची का ह्याची?' - तुम्ही ठरवा.. इतर जे नंतर add झाले, ते २ ओळखीचे असूनही cancel झाले (एक सकाळी, दुसरा दुपारी) that was सोनेपे सुहागा.. निलेशचं माहिती नाही कारण कधी सोबत trek नाही केला, पण विकासने त्रास दिला असता, हे नक्की.. expert तुम्ही कितीही असाल ओ, शेवटी 'recent form' नाम की भी कोई चीज़ होती है..

trek संध्याकाळी ६ला 🕕 चालू करून, सकाळी १०:४५ वाजता वेल्हेला संपला / संपवला 🏁.. चुकांमधून शिकण्याऐवजी तीच चूक जी आम्ही परत-परत करतो, त्यासाठी भूषण गतवर्षी म्हणाला होता, 'तुम्ही दरवेळेस कोणीतरी first timerला नेता', तर ह्यावेळेस पुढाकारच first timerचा, म्हणून नाईलाज होता.. ह्याला पर्याय शोधला आहे आता, तो म्हणजे, SRT बंद 🛑.. ना रहेगा बांस, ना बजेगी बांसुरी.. किस्साच खतम.. peace of mind 🕊️ सुद्धा महत्वाचं आहे, दरवेळेस कसं दुर्लक्ष करणार ⁉️.. ह्याला फक्त last year was an exception.. झोपेतून उठल्यासारखं काय SRTला यावं लोकांनी !?..

एकंदरीत जे सोबत आले, ते होते - वैभव, भूषण, मंदार, महेश आणि किरण.. 'group मध्ये ५ म्हणतो आणि नावं ६ लिहितो?', काय गडबड / भानगड आहे? 🤔.. किरणला मी ओळखत नव्हतो म्हणून त्याच्या मुळे आम्हाला उशीर होत होता.. तसं ह्या दोन्ही गोष्टींचा direct संबंध नाही, तरी बसवायचा झाला तर, ओळख असती तर नेलंच नसतं (ह्याहून जास्त diplomatic जमणार नाही).. त्यात त्याला torch 🔦  असूनही ती का वापरायची नव्हती?, हे अशक्य कोडं मला तरी सुटलं नाही.. 'आपल्यामुळे उशीर होत आहे' (dude, torch वापर ना!), हे लक्षात येताच, त्याने झुंझार बुरुज सोडताच विंझरला थांबत give-up करण्याचं ठरवलं आणि गावात पोहचल्यावर केलं, give-up.. महेशने त्याची मुक्कामाची सोय करवून दिली.. ह्या presence of mind साठी मात्र दोघांचे आभार 🙏..

विंझरच्या traverseला ultra वाल्यांनी एक step थोडी सपाट जागा बघून / करून सोयीस्कर करण्याचा नुसता प्रयत्न केल्याचं लक्षात येतं.. मागच्या वर्षी miss केली, ती कुत्री 🐕 प्रचंड ह्यावेळेस स्वागताला आणि recorded आवाज ह्यावेळेस एखाद्या चेटकीणीचा वाटत होता - ज्यांना ह्याचं प्रयोजन माहिती नाही, त्यांच्यासाठी भयाणच.. आदल्या दिवशी होळी 🔥 होत्याच्या निमित्ताने वैभवने पुरणपोळी आणली होती.. गावात मारुती मंदिरात जेवण करून आम्ही दर टप्प्याला मागच्या वर्षीच्या वेळेनुसार मोटामोटी अर्धा तास मागे पडत होतो.. ऊस नव्हता, म्हणून भीती नाही वाटली, आणि 🌕 पौर्णिमेच्या सोबतीला वणव्यामुळे सगळीकडेच मोकळं-ढाकलं दिसत असल्याने tower पर्यंत पोहचायला जास्त कसरत नाही करावी लागली..

महेश खराडे (thermos / flask) किंवा राहुल कोंडे (local माणूस) नाही म्हणून चहा नाही ☕.. पुढे वेळ cover करत आम्ही ३:१५ पर्यंत चोर दरवाजा गाठला खरी पण पुढे नको तेच झालं.. महेशसाठी संजीवनी माची was just beyond reach - रात्रीच्या plan नुसार धुलीवंदन प्रमाणात खेळला असता तर कदाचित इथे पोहचल्यावर direct घोरायला सुरुवात नसती केलीस 💤.. बाकीच्यांनी एक-एक करून उठवायचा निष्फळ प्रयत्न केला.. काही फायदा नाही, लक्षात येताच focus was back to tiffins 🥚.. पौर्णिमा होती म्हणून stargazing नाही करता आलं ✨, पण इथून मात्र निघायला आम्हाला ४:४५ झाले..

एकंदरीत हालचाल बघत, आता धावण्यापलीकडे पर्याय उरला नव्हता.. कचरे काकांकडे ६ वाजता 🕕 पोहचलो आणि अर्धा तास पडी मारली 😴.. इथून पुढे कसं आणि कुठे जायचं? पुढचं target काय?, काहीच सांगून फायदा नसतो.. त्याक्षणी उन्हाचा कोणाला किती त्रास होईल, is totally unpredictable.. फक्त दिसेल ती वाट धरत बुधला माची चढायची.. सुदैवाने अवकाळी ढगांची साथ होती आणि मुबलक गार वारा होता 🌬️..

२-४ तुरळक गडी सोडले तर गडावर अजिबात गर्दी नव्हती - बिबट्याचा इतका खौफ 🐆 !.. पुणे जिल्ह्याच्या सर्वोच्च बिंदूवर म्हणजे मेंगाई देवीच्या मंदिरात शेवटचा break घेत, ९ वाजता 🕘 आम्ही गड उतरायला चालू केलं.. last year's शेवटून पहिला भूषण ह्यावेळेस was in the lead 👏.. मंदार was totally with the flow.. अगदी शिस्तप्रिय विद्यार्थी सारखं - सांगावं तिथे बसणार, थांबणार, उठणार, पळणार.. first timer असून इतकी consistency, energy आणि जिद्द - एक नंबर 👌..

गेल्यावर्षी लगतच्या सोमवारी तारखेप्रमाणे शिवजयंती होती, ह्यावेळेस तिथीप्रमाणे आहे.. संपूर्ण वाटेत 🐍 ३ साप दिसले - तोरण्यावर २ जे मी बघितले, ते तर पिल्लांची सुद्धा पिल्लं वाटत होती (वणव्याचे परिणाम / दुष्परिणाम).. वरच्या parking जवळ cement road अजून पुढे वाढवताय असं काहीतरी groundwork दिसलं.. अर्धा तास वाट बघितल्यावर कुठे महेश आला.. अजूनही १.५ कि.मी. trek बाकी होता, त्यातही काही केल्या त्याची speed पकडायची तयारी नव्हती 😦..

all is well, that ends well.. खरंच असतं का ओ तसं 🤨.. असो.. मंदार टोल आणि महेश कुलकर्णीला पहिला SRT पूर्ण केल्याबद्दल खूप-खूप शुभेच्छा 🎉..

पिल्ल्याचं पिल्लू

that's all about the trek.. but, मागच्या वर्षी ९:१०ला वेल्हेत होतो - अर्धा तास उशीर म्हणत १०:४५ कशे? let's go back to the basics now.. म्हणजे, आता थोडं off जाऊया.. आता ह्याला तुम्ही 'तयारी' म्हणा, 'शिस्त' म्हणा, किंवा 'जबाबदारी' म्हणा - pick your word.. पण कुठेतरी तुम्हालाही improve व्हायला scope आहे..

group तयार केल्यावर पहिला message होता..

सिंहगड राजगड तोरणा, वर्ष ६वे 

शुक्रवार, १४-मार्च-२०२५ 🌕

Starting Time: 06:00 p.m.

Ending Time: ~09:00 a.m. (शनिवार)

Total Distance: 40-42 kms

Total Elevation Gain: 2200+ mtrs

Important:

Hike schedule / itinerary does not include any rest / sleep.

Mandatory Things to Carry:

1. min. 3 ltrs water (वेळेनुसार वाटेत पाणी मिळणे अवघड असते)

2. Full Sleeves, Full Pants

3. Trekking Shoes (वाट काही ठिकाणी scree मुळे घसरडी आहे)

4. Dinner (जेवायला आपण विंझर गावात थांबू)

5. Snacks (Fruits, Dry Fruits, Biscuit etc.)

6. Energy Units (Glucovita, ORS, Candies, Bars etc.)

7. Torch (+ extra batteries)

8. Hiking Pole / Stick

Transport:

आपण public transport वापरणार आहोत.

जातांना: स्वारगेट - आतकरवाडी pmpml

येतांना: runtime जे भेटेल ते

Preparation:

Total distance equals a marathon, and total elevation gain equals about 4.5 times Sinhgad.

Considering the difficulty level, please decide for yourself, "how to prepare?" (Brisk Walk / Hike / Yoga / Run).

Must practice carrying some load.

तुमच्यापैकी काहींनी कदाचित थेट skipही केला असेल.. कारण सवय आहे आपल्याला, shortcut घ्यायची म्हणा किंवा egoला बळी पडण्याची (मला नाही गरज, ये तोह मेरे बाएं हाथ का खेल है etc.).. आणि मग आपण करतो दुसऱ्यांची गैरसोय.. असो.. basicsच आहेत, अजून detail मधे जाणार नाही, कारण blog trekking बद्दल आहे आणि समझने वाले समझ गये हैं.. दुसरा blog जो खास ह्याच गोष्टींपुरता बनवला आहे, त्यात होईल trekking वर चर्चा, rather मनोगत..

सिंहगड streak will soon cross १००० 🎂 आणि मग कुठले आकडे ह्यापुढच्या SRT साठी जमवून आणायचे, हा अभ्यास थोडा अवघड असेल.. ह्या अजून एका कारणामुळेही, सिद्धगड जसा शेवटचा लेख होता, तसाच हा शेवटचा SRT.. जो वादा किया वो.. .. 😜

सिंहगड परिक्रमा #२

।। श्री आशापुरी देव्यै नमः ।।

लांडगा आला रे आला.. सिंहगड परिक्रमा

ह्याआधीच्या article (सिद्धगड) मध्ये निरोप घेतल्या नंतर, खरं तर ह्या articleचा तसा काही अर्थ निघत नाही.. पण मग, जूनच्या सिंहगड परिक्रमेच्या article मध्ये नमूद केलं तसं कुठल्याही वाटेत दर वेळेस काहीतरी निराळेपणा असतोच.. म्हणून, त्या निरालेपणा खातर हे भांडवल (कष्ट हेच भांडवल)..

वाट तीच.. १९-२० च्या फरकाने वेळही साधारण तेव्हढाच लागला.. डब्बे फस्त करायची जागा ठरलेलीच.. आणि, सोबतीला बोटांवर मोजण्या इतकेच 🖐️.. म्हणून, detailed माहिती हवी असेल तर please shift to another tab by clicking here..

मग पुढे काय आहे? 🤔.. तर, "लांडगा आला रे आला".. हो, तीच ती - शाळेतली बोधकथा 🚸..

नेहमी आपण कुठल्यातरी news channel 📺 वर, किंवा gen-zला आपलंसं वाटेल असं, आजकाल ज्याचं सर्वात जास्त fad आहे, अश्या social mediaवर हमखास जे वाचतो / ऐकतो, ते म्हणजे, "बिबट्या दिसला".. आणि परिसर शक्यतो असतो सिंहगड ⛰️.. 'किती खरं? किती खोटं?' हे त्या भगवंतालाच ठाव..

ह्या सर्व बातम्या आपल्यासाठी त्या बोधकथेतील सुरवातीच्या mock drills.. आणि निरीक्षण केल्यास आपल्या हे ही लक्षात येतं की "mock" शब्दाचे दोन्ही ✌️ अर्थ कशे इथे योग्य ठरतात (literally).. so, now you better know, why they are called "mock" drills 😆..

हे झालं इतरांचं.. पण मग आपल्याला दिसल्यावर काय? सोबत शेळ्या घेऊन फिरायचं? 😃.. कोणीतरी आज suggest ही केलं, leg piece 🍗 ठेवायचा.. आता मला सांगा, त्याच्या वासाने ते अजून आकर्षित होणार नाही का?..

तरी share करतो आहे, trekkingच्या कारकीर्दीत आलेले अनुभव in chronological order 📆..

1️⃣ राजगड - गुंजवणे दरवाज्याची वाट उतरत असतांना एक हरणाचं गोंडस पिल्लू 🦌.. अंतर: ~४० फूट

2️⃣ धायरी-हत्ती डोंगर-धायरी - k2sची वाट सोडून खंडोबा टेकडीकडे येतांना एक वन्यप्राणी - सांबार / तत्सम.. अंतर: ~५० फूट

3️⃣ वाघेरा - गडाच्या मागच्या वाटेने उतरत असताना दूरवर टूनटून उड्या मारणारे लांडग्याचे २ पिल्लं / तत्सम 🐺.. अंतर: ~५० मीटर

4️⃣ SRT - राजगड उतरल्यावर जंगलात रात्री-अपरात्री दिसले / चमकले ते डोळे 👀.. अंतर: ~३० फूट

5️⃣ सिंहगड - रात्री / पहाटेची वेळ आणि पहिल्या पायरी जवळ एका adolescentने जीव वाचवत पळ काढणे.. again, सांबार / तत्सम.. अंतर: ~४० फूट

6️⃣ सिंहगड परिक्रमा - highlight of all.. बिबट्या 🐆, त्यांच्या age group मधला teenager.. अंतर: ~२५ फूट

'किती खरं? किती खोटं?' हे त्या भगवंतासोबत ह्या अंतरातम्यासही ठाव..

लांडगा आला रे आला - १ नव्हे तर ६, rather ७.. हे article म्हणजे शाळेतल्या गोष्टीतली झाडावर बसून देण्यात आली ती शेवटची आरोळी 📣.. mock drills होत राहतील पण साक्षात स्वरूपात पुढचा लांडगा दिसेपर्यंत हेच आमचं dopamine, or?..

photo मागत असाल तर अवघड आहे.. त्यासाठी go-pro सारखं काहीतरी घेऊन फिरावं लागेल.. किंवा, अजून एक option असंही आहे की ⏱️ time travel शिकावं लागेल / शोध लावावा लागेल.. tch ❗ एकंदरीत अवघडच दिसतंय..

वेगळं सांगायला नको, पण मनुष्य जात दिसताच हे (शक्यतो) रफुचक्कर होत असतात.. कुठेतरी वाचलंही आहे की हे (शक्यतो) आपल्याहून छोट्या height वाल्यांवर हल्ला करतात.. so, 'आपण घाबरायला हवं की नाही, 👻 किंवा घाबरायचं प्रमाण किती असायला हवं?', हे आपलं आपणच ठरवायला हवं..

१८ जानेवारी २०२५

अजून वेगळं काय?.. तर मागच्या वेळेस एक पिंड miss झाली ती ह्यावेळेस बघितली.. अपेक्षेविरुद्ध आमच्या सोबतीला अजून एक group होता (५ + ४) - विशेष हे की ते अज्ञात मोहिमेवर निघाले होते (वाट नव्हती माहिती) 🧐.. first and only left turn ⬅️ घेताच एक फाटकही ⛩️ लागलं - फाटक एखाद्या पुरातन हवेलीतून आणलं असावं; साखळी ⛓️ आणि कुलूप 🔒 मात्र कोरे-करकरीत होते.. तलावाला पाणी मोजकंच असलं तरी खंड्या (Kingfisher) 🐦 बरेच होते.. ३ जण झुंझार माचीला प्रस्तरारोहण (rock climbing) 🧗‍♂️ करतांना दिसले.. कळकीचं मेटं व्यापलेलं होतं - बकऱ्या, गाई, शेण etc etc.. वातावरण फुस्स, म्हणून फोटोंमध्येही मजा नाही 👎.. आणि, शेवटचा फरक - ताक ऐवजी लिंबू सरबत..

lastly, वन्यप्राणी दिसले की सांगायला होतात असले किस्से.. पण मग 'heart skips a beat' is also equally true 😳.. म्हणून अजून लांडगे न दिसण्यासाठी तलावाकडे जाणारी / उतरणारी वाट शोधायचे कष्ट न घेता, पुढच्या परिक्रमेला सरळ मोरदरी गावात जाऊन कच्च्या रस्त्याने तलावापर्यंत यायचं हं.. ते हिंदीत म्हणतात ना काहीतरी, "मजाक की भी हद होती है".. तसंच, मराठीतही काहीतरी म्हणत असतीलच 😎..

सिद्धगड

।। श्री आशापुरी देव्यै नमः ।।

आज जाने की जिद न करो.. सिद्धगड.. not by choice

"yes, not by choice".. परत आल्यावर जेव्हा smartphone / smartwatch ⌚ range मध्ये आले, आणि मुद्द्याचं म्हणजे त्यांच्यात जीव ओतून त्यांना बोलकं केलं, म्हणजे charge 🔋 करून, activities sync आणि upload होऊन जगभराला कळलं, तेव्हा हे घडणं आम्हाला अनपेक्षित नव्हतं / अपेक्षित होतं 😐..

unusual पद्धतीने घडलेल्या २ दिवसांचा trek बघून भूषणचा साहजिक आणि साधा भोळा असा doubt "Ohh.. you guys stayed ⛺ on सिद्धगड?".. reply तुमचा आधीच वाचून झाला आहे.. तरी हे article, त्या एक दिवसाचं दोनात रूपांतरण व्ह्याच्या आधीच "लिहिलं गेलं पाहिजे" / "yes, by choice", ह्या categoryत migrate झालं होतं..

प्रत्येकाची हौस / आवड वेग-वेगळी असते.. काहींना गडावर stay केल्याचं आवडतं, तर बहुतांश लोकांना one day return पुरतो..  collegeला असतांना (२००६ साली 🎓) राजगडचा stay 'by choice' 'वेगळं काहीतरी' म्हणून ठीक होता, पण मग गड घाण करायची ही concept तेव्हापासूनच thought process मधून बाद झाली 🙅‍♂️.. 'अजून काय बरं?', तर पुढच्या मिनिटाला काय घडणार आहे, हे आपणाला माहिती नसतं, हे ही तितकेच खरे 🙄.. कधी मन मारायची वेळ येईल, सांगणे अवघडच.. आणि म्हणून, revolving around the topic of "मन मारून stay करणे", सादर करतो आहे, ही "not by choice" गोष्ट..

कधीचा रखडत असलेला गोरखगड गेल्यावर्षी ०८ ऑक्टोबर रोजी झाला ✅.. शेजारचा सिद्धगडही लवकरच करू, म्हणत वर्ष सरलं.. सप्टेंबर मध्ये कोथळीगड दुसऱ्यांदा झाला, पण सिद्धगडला काही मुहूर्त लागत नव्हतं.. family reasons 👶 मुळे गेली काही महिने busy असलेला राहुल दसऱ्याच्या मुहूर्तावर थोडा release / free झाला आणि लागलीच चर्चेचा विषय 'सिद्धगड' झाला.. जमलेही तेव्हडेच - नेहमीचे आम्ही तिघे.. तिसरा कोण? ते तुम्ही ओळखलं असेलच.. otherwise, नाव सांगायची घाई करून काही फायदा होणार नाही आहे.. पुढे तसंही बऱ्याच वेळ repeat होईलच 🔁.. पावसाचा मावळता जोर पाहता तारिक ठरली १९ ऑक्टोबर.. तेव्हडं एकंच option होतं आणि 'ठरली' काय म्हणतोय मी? 🤦‍♂️.. "beggars can't be choosers" म्हणतात, ते हे..

youtube वरील एका 📽️ चलचित्रानुसार "सिद्धगड trekkersची सिद्धता पारखणारा किल्ला" आहे, हे समजलं.. अजून अभ्यास करता लक्षात आलं - गड - जवळ, थोडा 🤏 किंवा सोपा, ह्यापैकी एकही नाही.. एका blogनुसार तर "सिद्धगड महाराष्ट्रात सर्वात जास्त elevation gain 📈 असणारा किल्ला आहे".. नरिवली किंवा उचले गावातून चालू केलं तर हा दावा खराही ठरू शकेल.. आम्ही मात्र बोरवाडीहुन सुरु करणार होतो म्हणून आम्ही हे म्हणणे कदाचित चुकीचं ठरेल 🤨.. तरी, इथला gainही कमी आखण्यासारखा नाही 😓.. त्यात मुंबईचं वातावरण म्हणजे "सोनेपे सुहागा", ohh sorry, "दुष्काळात तेरावा" 😰.. एकंदरीत, ११ दिवस उशीरा जात असल्यामुळे वातावरण आणि terrain थोडंफार का होईना, बरं असेल, तयारी त्या हिशबानेच.. आणि शेवटी कितीही उशीर झाला तरी रात्री 🌃 जेवायला घरी पोहचू, इतपत मनाची तयारी केली होती.. पण मग, "देने वाला जब भी देता, देता छप्पर फाड़के", हे तुम्ही ऐकून असालच, मग ते भाग्य असो वा दुर्भाग्य..

१९ ऑक्टोबर २०२४

एखाद्याची काहीच चूक नसतांना, समोरून येणारा, actually 'येणारी' divider ओलांडून 🚚 एका truckला जोरात येऊन धडकते, अश्या प्रकारचे किस्से आजकाल नवीन नाही.. अब इनको कौन समझायें, "आज कुछ तूफानी करते हैं" मधला तुफानही खरा नसतो आणि करणाराही.. diesel ⛽ भरायला थांबलो नसतो तर कदाचित ह्या accidentने अडवलेल्या traffic मध्ये न अडकता वेळेवर trek तरी चालू झाला असता ⏳.. असो,

कर्जतला थोडा आणि कडावला राहिलेला नाश्ता करत आम्हाला बोरवाडीत पोहचायलाच १० वाजले 🕙.. तासभर उशीर झाल्याचं बघून, "खालीच जेवायची सोय होते का?" ह्याचा शोध चालू झाला.. 'माचीवरचे लोकं सोय करतात' कळताच इथला नाद सोडत आम्ही गड चढायला सुरुवात केली.. पण त्याआधी - अभ्यास करता-करता / बाकी लोकांच्या posts बघता आमच्या असं लक्षात आलं होतं की, एका वाटेने चढून, गडमाथा गाठून, परतीला दुसरी वाट धरून आपण गडाची परिक्रमाही ⭕ करू शकतो from / to same base village, बोरवाडी.. एखाद्या appवर trail दिसते का?, शोधत-करत AllTrails app वर बोरवाडी - सिद्धगड माची - बालेकिल्ला - माची - जाखमाता मंदिर, अशी trail सापडली (नंतर ते नारमाता मंदिर असल्याचं कळलं).. तिथून फक्त बोरवाडीच्या रस्त्याला लागायचा part missing होता.. आणि इथेच आजचा सगळा खेळ झाला.. इतर वाटाही आहेत, पण सध्या आमच्या काही कामाच्या नव्हत्या.. now back to, १० वाजता गड चढायला सुरुवात केली..

वातावरण त्रास देणारं नव्हतं, तरी trekking pole गाडीत विसरल्यामुळे आणि cough झाल्यामुळे वैभवचा speed कमी पडत होता 😪.. हळू-हळू आणि थोडा-थोडा करत त्याने तो भरपूर प्रमाणात बाहेर काढला.. सोबत केलेला नाश्ताही निघाला असावा.. म्हणून काही केल्या नेहमीचा वैभव अजूनही कुठेतरी missing होता.. त्यात त्याने स्वतःचं ढापणही 👓 कुठेतरी सांडलं होतं.. वाटेत होते लहान-मोठे बरेच rockpatches, ज्यांच्या सोबतीला होतं - शिंपडलेलं शेवाळं, साचलेलं पाणी आणि लहान-सान falls.. पावसाळ्याचा हा सगळा पसारा बघत आनंद 😊 ह्याच गोष्टीचा होत होता की इथून उतरायचं नाही आहे..

वैभवला वेळ लागतोय, म्हणून नको ते photo काढत आम्ही timepass करत होतो.. चढ संपताक्षणी गप्पा मारायला राहुलला एक जोडपं भेटलं.. कुत्रा माचीवरचाच होता, 🐶 कुत्री बहुतेक खालून आली होती.. 'आमच्यासाठीच काही नाही, त्यात तुम्हाला काय भरवू?', सांगायचा प्रयत्न निष्फळ ठरल्याचं बघत त्यांना सोबत नेल्याशिवाय पर्याय दिसत नव्हता.. again, as if we had choice.. इथलाच नाही, तर कुठल्याही गडावर ह्याबाबतीतले अनुभव नेहमीचे / सर्वांचे सारखेच - एकदा ही जात सोबत आली की सहजा-सहजी सोडत नाही 🔗..

orange pinwheel, कानपेट
asiatic dewflower, डोंगरी कोरांटी

इथून पुढे माचीपर्यंत traverse आहे.. काही अंतराने उजवीकडे जंगल साफ होताच बालेकिल्ला दिसायला सुरुवात होते.. तो जणू आमच्याकडे बघत मिश्कीलपणे हसत म्हणत असावा 'उशीर केलात पाहूणे'.. back-to-normal speedने 🕛 १२ पर्यंत पोहचल्यावर एका घरात menu ठरवत जेवायची order दिली आणि '२ पर्यंत परत येतो' सांगून पुढे बालेकिल्ल्याच्या रस्त्याला लागलो..

थोडा चढ चढलो आणि वाट हरवली.. पावसाळ्यातला दुसरा usual problem.. trailच्या बरंच off गेल्याचं जेव्हा लक्षात आलं, तेव्हा परत trailशी जुळायचा खटाटोप चालू झाला 📌.. सापडल्यावर स्वतःवरच दया आली, 'इतकी ठसठशीत वाट कशी सुटली ⁉️'.. by now, वैभव was performing far better than before.. राहुल नेहमीप्रमाणे सगळ्या जगापुढे जात गुहेच्या उंबरठ्यावर बसून, 'कोणी photo 📸 काढायला येतंय का?', ह्याचा शोध घेत होता.. ह्या सगळ्यात समोर गोरखगड सोबत आता मच्छिंद्रगडही दिसायला सुरुवात झाली होती..

ही गुहा साधारण १०*१४ ची खोली असेल.. समोरच्या गडांसोबत दरवाज्याची frame set 🖼️ करत photo काढून झाल्यावर आम्ही तिघेही सोबत निघालो.. अजून थोडंसं चढून गेल्यावर दुसरी जी गुहा लागते ती एका लहान open balcony सारखी आहे.. त्यात विठ्ठलाचं चित्र दिसताच वैभव म्हणतो, "पंढरपूरला मंदिराचा कळस दिसला तरी 'विठ्ठल दर्शन झाले', असं म्हणतात.. इथे कळसावर जाणं अवघड दिसतंय, म्हणून विठ्ठलच दर्शन द्यायला खाली आला आहे.. झालं summit, चला घरी.." 😂

पावसाळ्याचा पसारा ह्यवाटेवरही भरपूर होता आणि भरपूर त्रास देत होता.. अजून पाऊस नाही, नशीब तेव्हडं चांगलं होतं.. कितीही चढलो तरी, किल्ल्याचा top 🔝 काही येईना.. एक-एक करून आता आम्ही तिघेही थोड्या-थोड्या अंतराने उद्गारलो - बोर झालं, कंटाळा आला आता, बस झालं, जाऊ इथूनच परत आणि पुन्हा येऊ डिसेंबर मध्ये, सगळं वाळलेलं असेल, झाडीही आणि दगडही.. विचार केला, 'इतक्या लांब येऊन, परत इतकं चढायला नाही जमायचं, काय जे थोडंफार बाकी आहे, आजच उरकू' 😣..

तेव्हड्यात आमच्या पुढे-पुढे चालणारी कुत्री वेगाने घाबरल्यागत परत येतांना दिसली.. थोड्या अंतरावर 🐒 माकडंही डरकाळ्या फोडत होते.. साहजिक doubt हाच, 'काहीतरी दिसतंय / दिसलंय ह्यांना, फिरावं का परत?'.. नाही म्हणत, धाडस करत पुढच्या दिशेने वाटचाल चालू ठेवत आम्ही chennai express 🚂 मधल्या 'where is the temple?' सारखाच 'where is the top?' - 'दिसतोय का?' हा एकमेकांना कमी आणि स्वतःलाच जास्त, असा प्रश्न विचारत होतो.. आता कंटाळाचाही कंटाळा आला होता 🥺..

चतुर / dragonfly / helicopter

finally, जेवणासाठी सांगितलेल्या परतायच्या वेळेत आम्ही बालेकिल्ला top गाठला.. couple 🐕 सोबत पिंड आणि नंदी चे photo काढत, सोबत आणलेला थोडासा खाऊ फस्त करून इतर कुठे, म्हणजे आजूबाजूच्या बुरुजांवर न जाता u-turn घेतला.. in case you are wondering, वाटेत कुठलाच दुसरा प्राणी दिसला नाही आम्हाला 😃.. आलो ती वाट व्यवस्थित follow करत, कुठेही न चुकता, 🕒 ३च्या आसपास आम्ही बूट काढत, तोंड धूत वांगे-बटाट्यांवर ताव मारायला सुरूवात केली..

इथून पुढच्या वाटेबद्दल मावशींनी जी माहिती दिली, ती ऐकून जे सुकून भेटलं, क्या कहने!.. आलो त्यापेक्षा जाखमाता मंदिराची वाट इथले लोक जास्त वापरतात, असं कळलं.. वाटेत पावसाळ्याचा कुठलाच पसारा नाही, was "दुष्काळात तेरावा", ohh sorry, "सोनेपे सुहागा" 👍.. जेवण झाल्यावर दप्तर घेऊन निघतच होतो, त्यात एक गृहस्थ येऊन विचारतात, "बोरवाडीहून आले का?".. "हो" म्हणत जेव्हा त्यांच्या हातात ढापण बघितलं, तेव्हा विचारायचं कारण लक्षात आलं 🙋‍♂️.. वैभव खुश.. आणि, 'गाडी चालवावी लागणार नाही' म्हणून राहुलही सुखी..

तासकाटा साधारण ४ खुणावत होता 🕓, पण आता फक्त थोडा traverse, खिंड ओलांडायच्या अगोदरचा चढ आणि पलीकडे नुसता उतारच आहे 📉, शिवाय वाट सुद्धा लहान आहे म्हणून, '६ पर्यंत जरी रस्त्याला लागलो तरी चालेल' अशी स्वतःची कमी आणि एकमेकांची जास्त समजूत घालत आम्ही निश्चिन्त होत निघालो 🤗.. प्रशस्त मंदिर दिसताच आमच्या हेही लक्षात आलं की हे जाखमाता नसून नारमाता मंदिर आहे..

नारमाता मंदिर

तोफ, वीरगळ इ. photo काढायच्या नादात आम्हाला उजवीकडची वाट नाही दिसली, आणि डावीकडे दुसऱ्या गावातून येणाऱ्या मळलेल्या वाटेचे प्रखर स्वरूप दिसताच तीने उतरायला लागलो.. इथे चुकलो नसतो तर गडावर असलेला एकमेव दरवाजा बघायचा राहिला असता.. पण इथे चुकलो म्हणून 'खिंड exactly कुठली उतरायची आहे?', हा doubtही यायला लागला 🤔.. जेव्हा आपण भीमाशंकरच्या वाटेला लागल्याचं लक्षात आलं, लागलीच आपापल्या दुचाकी जागेवर फिरवत ↪️ माघारी मंदिरात येऊन इतर वाटेचा शोध सुरू झाला आणि लागला..

उजवीकडे खिंड चढायला कधी चालू केली!, कधी चढ संपला!, कळलंच नाही.. समोर दूरवर पदरगड दिसत होता आणि खाली सुटसुटीत वाट (without पसारा).. दिल खुश 🥰.. थोडं उतरताच जाखमाता मंदिरही लागलं, म्हणजे agenda मधला आता बाकी होता, फक्त "उतार"..

जाखमाता मंदिर

पण इथेही आम्हाला उजवीकडची वाट somehow दिसली नाही.. डावीकडच्या वाटेवर चालत जेव्हा मी म्हणालो, "आज आपले २ trek होतील, एक गड आणि एक परिक्रमा", तेव्हा वैभवने दिलेल्या "परिक्रमा केल्यासारखी वाटत तर नाही आहे" reply मुळे 'आपण अजून एकदा चुकलो आहे', ही tubelight पेटली 💡.. पुन्हा जाखमाता मंदिरापर्यंत येत योग्य वाट उतरायला चालू केली तेव्हा तासकाटा ५ दर्शवत होता 🕔.. म्हणजे आतापर्यंतच्या (बालेकिल्ल्याला जायची पकडुन) तिन्ही चुका माफ होत्या..​

मावशींनी सांगितलं तसं, वाट ठळक / मळलेली होती, कसलाच त्रास नाही.. समोर फक्त एकच target होतं - शेवटचा टप्पा - 'रस्ता'.. ठरवलेल्या वेळेत / ६च्या सुमारास रस्त्याला लागलो आणि तिथून २०-२५ मिनिटात गाडीपाशी पोहचत आम्ही सिद्धगडला शेवटचा रामराम केला 🙏.. normal पद्धतीने trek झाला असता तर आजचा एकदिवसीय सामना इथे संपला असता.. पण, but, पर, किंतू, परंतु.. कटप्पा ने बाहुबली को क्यूँ मारा? 🤪..

मावशींनी सांगितलं तसं, वाट ठळक / मळलेली होती.. trail नसूनही जास्त वेळ वाया न गेल्याचा आनंद ओसंडून वाहत होता.. तेव्हड्यात राहुल म्हणतो, "ही वाट परत चढावी लागली तर वाट लागेल".. दादा! गप की जरा 🤫, दीवारों के भी कान होते हैं.. एव्हढ्या गप्पा मारल्या, त्यातल्या पूरी कायनातला फक्त हेच ऐकू आलं वाटतं !! manifestationच्या स्वरूपात कहानी में twist आला तो असा की वाटेत दरड कोसळलेली होती.. डावीकडे बघतोय, उजवीकडे बघतोय - शोधून-शोधून हैरान, परेशान - पण काहीच दिसेना.. कापलेल्या फांद्या, रचलेले दगड, बांधलेल्या चिंध्या / ribbon 🎗️ - कसलाच पत्ता नाही.. शेवटी पाण्याच्या वाटेने उतरायचं ठरवलं.. १०-१५ मिनिट हा निर्णय योग्यही वाटला, पण मग शेवटी ते पाणी आहे - त्याला वाहायला वाट नाही लागत, त्याला पाहिजे असतो फक्त उतार / गुरुत्वाकर्षण, जो सर्वव्यापी आहे.. आता इथे काय असेल / झालं असेल, ते तुम्ही अगदी बरोबर ओळखलेलं आहे.. डोक्यावर rain, पायाखाली fall 🫥..

by the way, आपलं उर्वरित ३०% शरीरही पाणी असतं तर !?.. 

वेळ: पावणे-सहा, location: जंगल, हवामान: धो-धो पाऊस, visibility: none, trail: absolutely clueless.. अश्या परिस्थितीत सापडल्यावर सगळ्यात सोईस्कर option जे डोळ्यासमोर दिसलं, ते म्हणजे, "back to माची".. २९% battery जी बाकी होती ती फक्त माचीवर पोहचेपर्यंत टिकावी, हीच एक अपेक्षा - कारण आता दिसणार काहीच नव्हतं आणि परत जायला 'navigate back' / 'आलो त्या मार्गी परत' हाच पर्याय होता..

पाण्याच्या वाटेतून बाहेर पडायच्या आणि दरड कोसळलेल्या जागी पोहचायच्या प्रयत्नात आम्ही तिघेही एकमेकांपासून दुरावलो.. पण actual problems वेगळेच होते, ते म्हणजे - १. माचीवर परत जायचं म्हणजे अर्धी उतरलेली वाट चढायची होती, २. पाण्याचा आवाज इतका होता ही आमच्या आरोळ्या एकमेकांना ऐकू जात नव्हत्या 😬.. (नंतर कळलं) वैभवला परत सकाळचा त्रास व्हायला लागला होता..

'आता काय करावं?' तर पुन्हा वाटेवर आल्यावर एकटाच दोघांना आवाज देत बसलो - आशा हीच की कधीतरी आवाज पोहचेल, ज्याणेकरून त्यांना कमीत-कमी यायची दिशा तरी लक्षात येईल.. झालंही तेच, लागलीच राहुल दिसला.. काही वेळाने एक torch 🔦 येतांना दिसली.. आणि ह्या सगळ्या गडबडीत वैभवने पुन्हा एकदा कुठेतरी ढापण सांडलं 🤦‍♂️.. इथून पुढे आम्ही सोबतच वाट धरत चालत होतो.. जाखमाता मंदिरानंतर शक्यतो चुकणार नाही हा विचार करत mobile मध्ये ठेवला आणि आजचे पुन्हा एकदा, पण शेवटचे चुकलो.. त्यापुढे कुठलाच शहाणपणा न करता पावला-पावलाला trail check आणि follow करत आजच्या अन्नदात्यांकडे पोहचलो 🔚..

so close, yet so far 😢
the moment of truth - (re)turning point

वाजले होते ७ 🕖.. काका आले होते परत.. as expected, दरवाजा उघडताच आम्हाला ज्ञान पाजायला लागले.. नंतर काय झालं, कुणास ठाऊक? - स्वतःच म्हणाले, "शेजारच्या घरात कोणी नसतं, तिथे तुमची सोय करून देतो"..

इतकं होऊनही अजून भीती नव्हती वाटली कसली.. पण जेव्हा sleeves काढल्या तेव्हा अचानक थंडी भरली, आणि first time for the day - indicator लागले / वाजले 😱.. ताबडतोब अंगावरचं सगळं काढून वाळायला घातलं.. त्यासाठी घरात असलेल्या चारपाईचा आणि already बांधलेल्या काही दोऱ्यांचा पुरेपूर उपयोग करण्यात आला.. जेव्हडं सुकेल तेव्हडं, नाहीतर worst-case, आलो त्या condition मध्ये उद्या सकाळी उतरायची तयारी होती..

काकांनी केलेल्या इतर सोयीचा तपशील असा - अंथरायला चटई, सतरंजी, पांघरायला blanket, अंग पुसायला towel, घालायला shirt, थंडी वाजायला नको / उब मिळावी / मिळत राहावी म्हणून चूल आणि जेवायला पिठलं-भात.. आहे की नाही, ५-star? 👻.. #CannotAskForMore

आळीपाळीने तिघांनी जेवण येई आणि होई पर्यंत चूल 🔥 पेटती ठेवली.. पाऊसही आळीपाळीने रिम-झिम, टिप-टिप, धो-धो बरसत होता.. जेवण तयार होईपर्यंत घरी phone झाले आणि 🤤 पोट भरल्यावर अजुन काही करायला नसल्यामुळे आम्ही विसावलो.. तत्पूर्वी, अंबानी यांनी मित्तलचे पुन्हा एकदा आभार मानले..

२० ऑक्टोबर २०२४

सकाळी तोडक्या-मोडक्या झोपेतून उठून बाहेर बघतो तर ढग गायब.. वाट दाखवायला कोणी सोबत येणारं सापडलं नाही म्हणून त्याच (जाखमातेच्या) वाटेने उतरायचं option बाद करत काल चढलो त्याच rockpatches वाल्या वाटेने उतरायचं ठरलं.. कालच्या मेहमाननवाज़ी साठी काकांना "किती द्यायचे?" विचारलं तर काकांनी "as you wish" म्हणत हात वर केले.. त्यात आमच्याकडे cash नाही, हे त्यांनी कालच ओळखलं होतं.. म्हणून आम्हाला जे योग्य वाटले, त्यांच्या मुलाला GPay करून, त्यांचे खूप-खूप आभार 🙏 मानत तिथून निघालो.. काकांचे नाव - जयवंत कोकाटे (मो: ७२१८ ३१९ ६२६)..

डूबते को तिनके का सहारा / आसरा

निघतांना शेजारचे दुसरे काका आम्हाला म्हणाले, "ती कुत्री तुमच्या बरोबर आली आहे ना? घेऊन जा तिला बरोबर".. अजून तरी कुठे त्या दाम्पत्याचा पत्ता नव्हता.. आम्ही निघताच आमच्या सोबतीने खाली उतरायला निघाले.. सकाळच्या वातावरणात views अगदी clear होते.. ⬆️ उत्तरेकडे दूरवर माहुली सुद्धा बऱ्यापैकी दिसत होता..

traverse संपता-संपता पश्चिमेकडून दक्षिणेकडे ताहुली ते चंदेरी ची range, माथेरान, कोथळीगड, पदरगड आणि बरेच views आता धूसर व्हायला सुरुवात झाले होते.. कालच्या पावसामुळे आज वाटेत बरंच पाणी होतं.. patches उतरतांना योग्य ती काळजी घेत आणि एक दुसऱ्याला मदत करत तासाभरात आम्ही गावात पोहचलो.. ह्या सगळ्यात काय जे overnight सुकले होते, कपडे परत ओले झाले.. कपडे बदलायला गेलो असता, एका काकूंना चहासाठी विचारलं, तर त्यांनी "क्या बात!" चहा बनवला 👌 - वाह, एक नंबर !! ☕

घरून आणलेले पराठे थोडे आम्ही खाल्ले, थोडे कुत्रीला दिले - reaction अशी, जणू दुष्काळातला तेरावा हीचाही चालू होता.. एव्हड्यात ८-१० पन्नाशीतले oldies 👴 मोहिमेवर आलेले दिसले.. विचार तर आला होता, सांगू की, 'नका जाऊ, rockpatches आहेत, आणि slippery आहेत'.. पण परत म्हणलं, 'उगाच कशाला निराश करायचं !'

जांभूर्डे धरणाहून सिद्धगडचा "larger than life" view
(oops.. थोडा जास्त edit झाला 😜)

तर असा सगळा होता, आम्हा beggarsचा आगळा-वेगळा "not by choice" अनुभव.. reserve day वापरत पूर्ण झालेला एकदिवसीय सामना आणि कटप्पाचा आगाऊपणा..

तात्पर्य

ह्या article मागचा उद्देश तुम्ही समजाल तो.. फक्त मी जे नेहमी सांगत असतो, इथे तेच repeat करेल.. पावसाळा trek करायचा season नाही 🚫.. बहुतेक लोकांना thrill / तूफानी वाटतं, पण अश्या परिस्थितींना सामोरे जाणे हा कमजोर दिलका खेल नाही.. बऱ्याच गोष्टी अनिश्चित असतात, हे वेगळं सांगायला नको.. ह्या वेळेस ५-star सोय झाली - आमचं नशीब.. नाहीतर?.. बाकी सब छोड़ो, कपडे नसते भेटले तर काय 🫨 !?

एकंदरीत - ह्या वेळेस हौशी trekker सारखं वागून खूप काही achieve केल्यागत जरी वाटत असलं, तरी matrix movie मधल्या "not like this" ☎️ dialog म्हणावं लागण्या सारख्या परिस्थितीत अडकून, "यापुढे trekking बंद", म्हणावं लागेल, अशे अनुभव / निर्णय घेणे ही खूप काही कौतुकास्पद नाही 😔..

भेटू पुन्हा.. नाही.. there is no "see you later" or "next time".. काही निवडक treks चालू राहतील, पण explore mode आता नेहमीसाठीच बंद करण्यात आला आहे 🙂‍↔️.. आणि त्याच त्या locations बद्दलही मी किती लिहिणार / तुम्ही किती वाचणार !?.. तसंही आजकाल लोकांचा attention span कमी होत चालला आहे, 0 बराबर - त्यामुळे लेख वाचायला सुरु करणाऱ्यांपैकी किती लोक इथपर्यंत टिकून आहेत, हा ही फार मोठा प्रश्न आहे 💭.. म्हणून,

signing off from this blog 👋..

keep hiking, keep healthy..