गिरनार २०२२

।। श्री आशापुरी देव्यै नमः ।।

।। श्री गुरुदेव दत्त ।।

उम्मीद 🤞 पे दुनिया कायम है.. ગિરનાર.. peak ⛰️ of the year

ગિરનાર बद्दल पहिल्यांदा मी देवेशकडून ऐकलं होतं.. १. त्याचे अनुभव ऐकून, २. खूप काही दूर नसल्याने, आणि साहजिकच, ३. trekking असल्याने - कधीतरी आपल्यासाठीही विचार करायला हरकत नाही, म्हणजे सहजा-सहजी कधी जमलं तर जाऊन येऊ 😊, इथपर्यंत विचारांची गाडी पोहोचली होती.. नंतर प्रसादने जेव्हा त्यांचा दुसऱ्यांदा जायचा plan सांगितला, तेव्हा self-drive 🚗 असल्याने 'नको' म्हणत विषय तात्पुरता / परत back-burner वर ठेवण्यात आला..

recently, राजगडला जेव्हा राहुलने विषय काढला, तेव्हा गाडी विचारांमधून निघून writing मध्ये पळायला लागली 😀.. सर्व available optionsचा विचार करत ३.५ दिवसांचा (3 days 🌇, 4 nights 🌃) plan तयार झाला - शनिवार-रविवार धरून फक्त १ दिवस सुट्टी.. पहिली train 🚉 होती १ तारखेच्या रात्री, दुसरी ३ तारखेच्या आणि चौथी ४ तारखेच्या रात्री.. म्हणजे झोपण्यासाठी hotelची गरज होती ती फक्त २च्या रात्री, जेव्हा actually आम्ही night trek करणार होतो (३ला पहाटे).. plan कसा / किती जरी असला तरी, article 'घरबसल्या trekking' blog मधले असल्यामुळे ह्यात रुळांवरच्या 🛤️ किंवा रस्त्यावरच्या 🛣️ गाडींचे किस्से नसून फक्त ગિરનાર trek (पायांच्या गाडी) विषयी माहिती आहे.. बाकीच्या sightseeingचे spots शेवटी 'Annexure' मध्ये थोडक्यात..

peak of the year, credits: राहुल

writing मध्ये तयार झालेले ६ जण होते, राहुल (२), वैभव, महेश आणि मी.. हे तर ५च 🖐️ झाले ना?, हो.. जाणाऱ्या trainचं booking झाल्यावर प्रशांत देवर्डेने interest दाखवला (आडनाव सांगायचं कारण येईल लक्षात लवकरच).. seats available आहेत, हे बघत त्यालाही add ➕ करण्यात आलं.. so, equation for now was ५ जण एका boggieत आणि प्रशांत शेजारच्या 🚃..

जशी-जशी तारिक जवळ येत होती, बाकीचे bookingsही झाले.. म्हणजे, returnचे, ગુજરાત internal, hotel 🏨 etc etc.. नंतरचे काही दिवस हे गणित सुस्थितीत होतं.. आणि मग, एखादा जो cancel होणार असतोच 🤦, तो झाला - महेश.. 'replacement भेटली तर ठीक, नाहीतर ticket शेवटच्या दिवशी cancel करू', approach सोबत मागच्या रविवारीच नागेश्वरला 🔱 (ज्योतिर्लिंग नाही, trek) गेलो असता राहुलने प्रशांत चौधरीला 'एक ticket आहे', म्हणून सांगितलं.. rest, you can guess.. so, final ६ होते, २ राहुल, २ प्रशांत आणि १ वैभव-सुशिल 😆..

first boarding, credits: वैभव

train मध्ये कधी काय checking होईल, ह्याचा नेम नाही, म्हणून महेशकडून जी आधार cardची soft copy घेतली होती, त्याची प्रशांतने print 🖨️ काढून आणली होती.. and, it actually paid off.. 'hair transplant चा खर्च किती होतो?', ह्याचं उत्तर जरी नसेल भेटलं, तरी 'प्रशांतच महेश आहे का?', ह्याचं उत्तर द्यायची गरज नाही पडली 😎.. कारण 'आधार card, हे photo id म्हणून कसं वापरतात?', हे मला अजूनही गुपितच 🤨 आहे..

सरदार पटेल दरवाजा, જૂનાગઢ, credits: राहुल

articleचं title 'उम्मीद पे दुनिया कायम है', म्हणजे રાજકોટ (आणि बरंच काही) 😁.. plan नुसार आम्ही ३ वेळेस રાજકોટ cross करणार होतो.. जातांना आम्ही અમદાવાદला machineचा चहा ☕ नाकारला कारण उम्मीद होती की રાજકોટला सोय होईल, which was overruled 😔.. तरी, येतांना आम्ही railway staffच्या जेवणाच्या हाकांना 🗣️ परत-परत ignore करत होतो, कारण उम्मीद होती की 'રાજકોટला चांगलं भेटेल', which was partially sustained 🥪 🥐.. असो, back to -

ગિરનાર - आजू-बाजूला दाट जंगल, म्हणजे हिंस्त्र प्राणी असल्यामुळे परिक्रमेसाठी फक्त कार्तिकी एकादशी ते पौर्णिमा 🌕 असे ५ दिवस allowed, आणि / कारण ह्या ५ दिवसात कुठलेच प्राणी आपल्याला त्रास देत नाहीत.. trekking साठी वर्षभर खुला, आणि एका बाजूने १०,००० पायऱ्या.. खूप जास्त वाटत असतील तर ५,००० पर्यंत ropewayही 🚡 आहे.. नंतर मात्र खाली-वर आहे, जिथे पायी जाण्याशिवाय पर्याय नाही, इ.. अशी काही जी आपल्याला ગિરનારची ओळख आहे, त्यात दिवेकर काकांनी थोडी भर घातली - मंदिर संध्याकाळी ०७:०० 🕖 वाजता बंद होतं, सकाळी ०६:०० 🕕 वाजता उघडतं, ०६:१५ वाजता आरती 🪔 असते.. सिंहगडला regular जाणाऱ्या publicला ३-३.५ तासापेक्षा जास्त वेळ नाही लागायला पाहिजे 🙃.. ह्या महत्त्वाच्या माहितीसोबत त्यांनी एक जो 'पहाटे ०३:००-०३:३० ला चालू करा' चा सल्ला दिला, त्याने plan आखायला आणि आमच्यापैकी कोणाला कसलाच त्रास न होता execute करायला खूप मदत केली 🤝 🤘.. त्यानुसार,

२ (तारखे)ला જૂનાગઢला दुपारी ३ला पोहोचून बंद असलेल्या / झालेल्या attractionsची जमेल तशी थोडीफार sightseeing 📸 करून लवकर झोपी जात 😴, ३ला early morning २ वाजता 🕑 उठून आंघोळ 🚿 वगैरे करून ३:१५ ला आमची पायांची गाडी ભવનાથ / તળેટી हून निघाली पूर्व दिशेने ➡️ - ગિરનાર calling..

०३ डिसेंबर २०२२

पहिल्या ५,००० पायऱ्या

सुरवातीपासूनच मंदिरं (साहजिकच).. काही पायऱ्या चढून होत नाही तर राम-लक्षण-सीता च्या शेजारी स्वामी समर्थ, आणि एका श्लोकचा / मंत्राचा सुमधुर background score 🎼.. नाही आठवत आता, exactly कुठला?, पण त्याला साथ होती एकदम योग्य volume 🔉 आणि tempoची.. #CannotAskForMore 

काही ठिकाणी टपरीवाल्यांनीच पांढऱ्या, गुलाबी, पिवळ्या, जांभळ्या, ह्या रंगांनी रंगवलेल्या पायऱ्या दिसतात.. पण हा उत्साह थोड्यापुरताच.. ropewayची 🚡 सोय असलेल्या अंबाजी मंदिरापर्यंत (अ)ठराविक अंतराने आकडे.. आता, १०,००० किंवा ह्या मंदिरापर्यंतच्या ५,००० जरी चढायच्या असतील, तर कोणाला मोजणे 🔢 तर नाही जमणार, पण मग "आपण किती आलोय?" पेक्षा "अजून किती बाकी आहेत?" ची माहिती असणे पण महत्वाचे आहे ना? 😌, म्हणून checkpoint / psychological support किंवा demotivation म्हणा, काही irregular intervals वर एक आकडा वाचण्यात येतो - e.g., ७०, ८०, ५००, ११००, २०००, ३१००.. sequence मध्ये कुठलाच ताळमेळ 😑 नसल्यामुळे, ज्याला जो random / round / whole number आवडला, त्याने तसं छापायचं / गिरवायचं 🖌️ काम आप-आपल्या परीने केल्याचं लक्षात येतं..

checkpoint (example)

आम्ही पहाटे चालू केलं असलं तरी रस्त्याने बरेच भाविक चढतांना दिसत होते.. बरेच लोक मराठीच होते, जे बहुतेक पुणे-વેરાવળ express आठवड्यातून एकदाच असल्यामुळे असावेत.. मंदिरांसोबत वाटेत maggi 🍝, पाणी, biscuit 🍪 वगैरेच्या भरपूर टपऱ्याही लागतात, ज्यातले काही भाड्याने काठी 🦯 सुद्धा देतात.. lion 🦁 sighting बद्दल १-२ जणांकडून ऐकल्यामुळे आम्ही ६ काही वेळ एकत्रच होतो.. अगदीच एकटे नाही आहोत, लक्षात येत आमच्यात ३-३ चे २ group झाले.. म्हणजे, माझ्यामुळे दोन्ही राहुलचा speed आता कमी झाला होता.. सिंहगडहुन खाली आतकरवाडी आणि पुण्याचं दृश्य 🌌 दिसतं, साधारण तसंच इथून खाली बघितल्यावर ભવનાથ / તળેટી आणि જૂનાગઢ दिसतात..

साधारण २.५ हजार पायऱ्या चढून झाल्यावर लागतो (kind-of) एक कडा (nothing technical), जो चढण्यासाठी घाटरस्ता type पायऱ्या बांधलेल्या / बनवलेल्या आहेत.. height आणि width तीच ठेवत इथून पुढे पायऱ्यांची depth कमी होते, आणि म्हणूनच relatively कमी पायऱ्या चढूनच दम लागायला सुरुवात होते 😓.. कमी झालेली मंदिरांची density परत वाढते आणि ४-५ भव्य जैन मंदिरांसोबत ☸️ उच्चांक गाठते.. थोडं अजून चढल्यावर खालून दिसणारा top, म्हणजे ropewayचं दुसरं टोक किंवा "अंबाजी मंदिर" 🛕 लागतं.. Appवर राहिलेली trail बघत एक doubt लागलीच हट्ट करत / धरत मनात घर करून बसला, अजिबात ऐकेच ना 🙄.. अंदाजे ७०% रस्ता cover करून जर फक्त ५,००० पायऱ्या झाल्या आहेत तर, इथून पुढे राहिलेल्या ५,००० नसणारच (उम्मीद)..

ropeway 🚡

"अंबाजी मंदिर" आजचं highest altitude का? 🤔, तर,

शेवटच्या ५,००० (कुछ भी !?) पायऱ्या

इथपर्यंत आम्हाला लागले १ तास आणि ५५ मिनिटे, म्हणजे तासकाट्याने नुकताच ५चा आकडा ओलांडला होता.. समोर बघतो तर अंधारात का होईना, lights मुळे एक शिखर ह्याहून किंचीतसं उंच दिसून येत होतं 📈.. खालपासूनच / चालू केल्यापासूनच follow करत असलेला approach इथेही घेत, 'परत येतांनाच सगळे वाटेतले मंदिरं बघू' म्हणत, दुसऱ्या बाजूला उतरायला 🚶‍♂️ सुरुवात केली.. नंतर, २ टप्प्यांमधल्या पायऱ्या चढून झाल्यावर आला आजचा highest point 🔝, गोरखनाथ मंदिर, आणि अजून समोर स्पष्ट दिसायला लागलं होतं आजचं target - "श्री गुरु दत्तात्रेय चरण पादुका" मंदिर.. अजूनही अंधारच होता पण मंदिराच्या location, आकारामुळे आणि त्यात चालू असलेल्या light मुळे हे सगळं आमच्यासाठी चकचकीत हिऱ्यापेक्षा 💎 कमी नव्हतं..

इथून पूढे तर आम्हाला return येणारे सुद्धा दिसले.. शंका हीच की, 'मंदिर बंद असल्यावर, हे परत कुठून आणि का येत आहेत?' 🤷, असो.. समोर दिसणाऱ्या प्रकाशाबरोबरच खाली पण (lightचा) उजेड दिसत होता.. immediate calculation 🔣 was - इतक्या खाली जाऊन जर समोर परत चढायचं असेल तर may be, in an extreme case, ५,००० पायऱ्या असू शकतील.. इसी बात पे, मनात घर करून बसलेला doubt मिश्कीलपणे हसत होता 😂.. ५,००० नंतर एकही आकडा कुठे वाचायला भेटला नाही, त्याचं कारण 'खरं सांगितलं तर तो thrill कसा येईल', हेच असावं 🫣..

थोडं खाली जात एक कमान लागली ⛩️, जिथून पुढे २ वाटा होत्या.. ठरल्याप्रमाणे, 'target आधी आणि बाकीचे lights नंतर' revise करत, डावीकडची वर जाणारी वाट धरत non-stop चढत जे थांबलो ते थेट बंद मंदिराबाहेर वाढत जाणाऱ्या रांगेच्या शेवटीच, ~४० जण असतील.. वेळ होती ५:४५, म्हणजे २.५ तासात hotelहुन मंदिरापर्यंत.. आमच्या पुढे मंदिर उघडायची वाट बघत असणाऱ्यांना जेव्हा हे सांगितलं, तर, 😮 "शक्यच नाही, तुमचं घड्याळच बंद पडलंय" म्हणत वाद घालायला लागले.. जेव्हा राहुल "चला खाली आणि येऊ परत 🔁" उत्तरला, तेव्हा कुठे त्यांनी माघार घेतली.. त्यांचाही point of view बरोबर ✔️ होता.. कारण ते आमच्या फक्त अर्धा तास आधी पोहोचले होते, पण त्यांनी चढायला सुरुवात मात्र रात्री ११ला 🕚 केली होती.. दुपटीहून जास्त फरक - 'शक्यच नाही', तुम्ही पण करताय ना विचार, 'कोणीतरी चुकतंय', म्हणून.. होता है, nothing new in there.. आमच्याहून दुप्पट speed वाले 🫡 सुध्दा बरेच आहेत, हे तुम्हाला सांगितलं / दाखवले तर 😱..

थोड्यावेळात मंदिर उघडलं आणि exact ६ला 🕕 आरती चालू झाली.. आरती संपल्यावर रांग पुढे सरकली आणि आम्ही इथली शेवटची पायरी चढत, श्री गुरुदेव दत्ताचे दर्शन घेत, चरणस्पर्श केले 👣.. #DoneNDusted #CannotAskForMore 

ती शेवटची पायरी १०,०००वी होती का?.. एकतर हे साफ खोटं आहे 😒, नाहीतर 'अजून कुठल्या-कुठल्या मोजल्या आहेत?', हे तरी कोणी सांगावे..

जैन मंदिर

कुछ भी !?, ५,००० आणि अजून काही पायऱ्या

परत येतांना वेळ होती - 'कमानीच्या दुसऱ्या sideला उतरून 📉 काय आहे?', हे discover करायची.. 'इथे प्रसाद / नाश्ता 🧆 सुद्धा मिळतो' was a surprise.. बरं झालं आम्हाला हे कोणी सांगितलं नव्हतं.. few things are better left unsaid / untold.. खमण 🧀 इतका delicious 😋 होता की सगळ्यांचा double round झाला, काहींचा तिसरा सुद्धा - '५,०००' + 'कुछ भी !?' पायऱ्या चढून भूकच 🤤 इतकी लागली होती.. पण, इथे गेलात तर काही गोष्टी / नियम लक्षात ठेवा - 

१. रांगेनेच बसायचं - तुमच्या बरोबरचे कुठे मागे-पुढे असतील तर मोकळी जागा बघून सगळे एकत्रच बसू, हा हिशोब इथे चालत नाही

२. अजिबात बोलायचं नाही 🤫

३. खायला पाहिजे तेव्हडं भेटेल, पण वाया अजिबात घालवायचं नाही (हे तर मी सुमेधला पण सांगत / शिकवत असतो)

४. table वर बसलं की इतर timepass (mobile वगैरे) करायचा नाही 📵

५. उभं राहून चहा सुद्धा प्यायचा नाही

६. पाणी पितांना पेल्याला तोंड लावायचं नाही 🫗

ह्यातल्याच वेग-वेगळ्या कारणांनी, आम्ही ६ पैकी काहींनी बोलणे खात, इथे entry केली / exit घेतला..

वेळेनुसार आता सूर्योदय 🌄 due होता.. तांबडं फुटायला सुरुवात होणार / झाली होती.. पहाटे बघितलेल्या हिऱ्याचे फोटो 📸 ह्या तांबड्याचं पिवळं व्हायच्या आतच काढले गेले पाहिजे, म्हणून आम्ही परत कुठेही न थांबता आजच्या highest pointला माघारी आलो, गोरखनाथ मंदिर.. ગિરનારला येऊन ह्या spot वरून photo काढणे 🖼️ is a must.. बाकी काही नाही केलं / जमलं, तरी it's ok 🆗..

credits: राहुल

रस्त्यात जशे लागतील तशे एक-एक मंदिरं बघत, आम्हाला अंबाजी मंदिरातली (आजची दुसरी) आरती भेटली.. इथून थोडं खाली जात आम्ही गौमुखी गंगा मंदिरात शिरलो.. गौमुखातून पडणारं पाणी 💧 आपल्या घरच्या purifierच्या output इतकं स्वच्छ, पण rich in minerals.. इथेही नाश्त्याची सोय होती.. तिघांत एक plate घेऊन, आजूबाजूच्या शांततेचा आनंद घेत इथेच थोडा वेळ रिकामे बसलो (इथले साधू 👨‍🦳 काही नाही बोलले).. ह्या वेळेस तोंड न लावता mineral water पिऊन इथून बाहेर पडलो आणि 'लक्ष्मीनारायण मंदिर' board 📋 दिसला.. 'जवळच असावं', हे guestimate करत आम्ही घेतला detour.. बरंच चालून झाल्यावर जेव्हा उत्तरेकडे खाली एक मंदिर दिसलं, त्याला 'इतक्या खाली जाऊन return ↪️ नको' म्हणत एका भाविकाला जेव्हा विचारलं, त्याने आमचं लक्ष अजून उजवीकडे असणाऱ्या कमानीकडे नेलं.. almost गडाच्या उत्तरेकडच्या ⬆️ ridge पर्यंत जाऊन परत आल्यावर आम्ही आलो त्या रस्त्याला लागलो.. पहाटे जो १०,०००चा आकडा राहिला होता, तो ह्या २ diversionsनी पूर्ण झाला असावा 🤗 - श्री गुरु दत्तात्रेय संस्थान (अन्नक्षेत्र) आणि लक्ष्मी नारायण मंदिर..

cannot stop adding photos from this spot

जैन मंदिरांमध्ये आम्हाला काही entry नाही भेटली / दिली 🚷.. ropeway सुरू झाला होता आणि एकाच वेळेस one-side, at least १० अंडे तरी ये-जा करत होते.. एका अंड्याची capacity ६-८ जण असावी, म्हणजे गर्दी होण्याचा प्रश्न नाही.. पुढे रमत-गमत १०च्या सुमारास परतलो पहिल्या पायरीला, तोच मंत्र / श्लोक / जप 🎼 ऐकायला.. आम्ही घेतलेले दोन्ही diversions जर वगळले, तर एका sideने १०,००० steps (पायऱ्या) जरी नसल्या, तरी १०,००० steps (पावलं) नक्कीच आहेत.. परत एकदा नाश्ता केल्यावर / झाल्यावर, रस्त्यात एक जण गाड्यावर काहीतरी नवीनच / वेगळंच विकतांना दिसला - आकार आंब्यासारखा 🥭 आणि रंग हिरव्या नारळांसारखा 🌴.. विचारल्यावर कळलं, फोडल्यावर ह्यातून १०-१२ पिस्ता निघतात, ज्यांचं roasted स्वरूप आपण generally खातो..

credits: राहुल रामपुरा 

first of other highlights of the trek was - a dog 🐕.. सह्याद्री मधल्या treks सारखंच, ह्याने सुद्धा सुरवातीपासून शेवटपर्यंत आणि return आम्हाला साथ 👥 दिली - such noble souls 😇 they are.. कोकणाच्या levelला असूनही humidityचा कसलाच त्रास नाही was 'the cherry on (top of) the cake 🍰'.. कमीत-कमी कचऱ्यामुळे शांत आणि स्वच्छ वातावरण ☮️.. ना माकडांचा 🐒, ना टपरीवाल्यांचा त्रास - दोघेही अपनी अलग दुनियामे आराम करण्यात busy..

पलके चमकने लगी हैं, ये राज़ कैसे छुपायें..

ગિરનારच्या ह्या trek / article सोबतच माझं ह्या वर्षाचं resolution ही (almost) पूर्ण झालं आहे 🥳, ज्या बद्दल तुम्ही लवकरच, म्हणजे ५१व्या article मध्ये वाचाल, ready for publication, on or before this International Mountain Day ⛰️.. so, till then, आणि of course, नंतर सुद्धा, have a good time..

Annexure

१. एकाच दिवसात जी तिसरी आरती भेटली, ती होती સોમનાથची 🔔..

२. बाण स्तंभ, સોમનાથ - आसमुद्रान्त दक्षिण ध्रुव पर्यंत अबाधित ज्योतिर्मार्ग

३. દ્વારકાच्या flatची चावी दिल्याबद्दल प्रजेशचे आभार 🙏..

४. ludo 🎲 खेळण्यात आणि हे article लिहण्यात 📝 परतीचा train प्रवास अगदी सुकर झाला..

५. 'मोती महल' hotelला already ५ स्टार rating दिली गेली आहे 👌..

६. travelling / train 🚂 details,

a. पुणे ते જૂનાગઢ -  Pune Veraval express (11088)

b. વેરાવળ ते દ્વારકા - Somnath Okha express (19251)

c. દ્વારકા ते અમદાવાદ -  Saurashtra mail (22946)

d. અમદાવાદ ते पुणे - Pune AC Duronto express (12297)

७. total trip expenses (घर से घर तक) - ₹७,२००

महोबत मकबरा, જૂનાગઢ, credits: राहुल

अशोक शिलालेख, જૂનાગઢ

only bus travel, courtesy: प्रशांत, credits: राहुल रामपुरा

સોમનાથ beach

દ્વારકા beach, credits: वैभव

pass-time with ludo 📱, credits: वैभव

नागेश्वर गुहा

​।। श्री आशापुरी देव्यै नमः ।।

क्या समय? क्या प्रलय? दोनो में तेरी महानता.. नागेश्वर गुहा.. ending on a high note

बामणोली sideने ३ वर्षांगोदर (December २०१९) जेव्हा वासोटा ⛰️ केला, तेव्हा boatingची 🛶 आयुष्यभराची हौस पूर्ण झाली 😐.. म्हणजे next time इथून चुकूनही यायचं नाही, हे ठरलं - अगदी carved in stone 🪨.. पण नागेश्वर गुहेचा trek अजून बाकी होता.. म्हणून, चोरवणे sideने जर एखाद्या groupने कधी plan केला तर नक्कीच जाऊन, परत आल्यावर article लिहू 📝, असा सगळा योग जुळून आल्याचा परिणाम म्हणजे - आज, आता, ताबडतोब - तुम्ही हे article 📜 वाचत आहात..

SGच्या WhatsApp statusला काही दिवसांगोदर ह्याचं schedule 📑 बघितलं / दिसलं.. 'अजून कोणी येईल का?' चा शोध घेत दोन्ही राहुल तयार झाले 👍.. आदल्या दिवशी विशालने publish केलेल्या list मध्ये मात्र एकच सापडला.. असो,

नागेश्वर गुहा - इथला शिखर नागाच्या 🐍 डोळ्यांसारखा दिसतो, कदाचित त्यामुळे ह्या ठिकाणाला 'नागेश्वर' असे नाव पडले असावे.. इथे पाहण्याजोगी एक अतिशय अनोखी प्रक्रिया म्हणजे - वर्षभर होणारा शिवलिंगाचा 'अभिषेक' 💧.. अगदी २४*७ / १२ महिने / ३६५ दिवस / २४ तास (pick your favorite) - पाण्याचा एक नैसर्गिक प्रवाह 🌧️ डोंगरमाथ्यावरून खाली झिरपतो आणि थेट शिवलिंगावर पडतो.. लोकांचा असाही विश्वास 🍀 आहे की इथे केलेला नवस पूर्ण होतो.. सांगायची गरज नसावी, पण तरी - महाशिवरात्र आणि श्रावणी सोमवार निमित्त इथे दूरवरून भाविक दर्शनासाठी 🙏 येत असतात..

क्या समय? क्या प्रलय? दोनो में तेरी महानता

आम्ही शनिवारी 🕚 रात्री ११ वाजता पुण्याहून निघालो 🚌.. गाडी मध्ये बसलो आणि cylinder, शेगडी, भांडे घेऊन निघणारा जुना विशाल साधारण दीड वर्षांनी भेटला ☺️.. तसं typical details असणाऱ्या message मध्ये त्याने नाश्त्याला maggi 🍜 (आहे / असेल) असं नमूद केलं असल्याने अंदाज आला होताच, पण "things to carry"च्या list मध्ये plate 🍽️, spoon, cup नसल्याने खात्री नव्हती..

२७ नोव्हेंबर २०२२

Google Maps वर "डांगेवाडी विठ्ठल रुक्मिणी मंदिर" ही pin 📍 असलेल्या locationला विशालने जेव्हा चहा करायला पातेलं शेगडीवर 🔥 ठेवलं तेव्हा वाजले होते ५:४५.. AH47 (ग्वालियर-मुंबई-बेंगलुरू) सोडल्यावर येऊन-जाऊन करत त्रास देणाऱ्या झोपेने परेशान झाल्यामुळे आता ☕ चहाचा (सु)वास आल्यावर काही राहवेना.. दूध (powder) टाकूनही black tea सारखा दिसणाऱ्या चहात दूध powder कमी झाली होती की चहा powder जास्त? 🤔 ह्याचं उत्तर त्यालाच माहित.. score - बनवणारे ०, खाणारे-पिणारे १..

ह्याची कमतरता भरून काढली maggi ने.. आपण सर्वांना सवय / माहिती आहेच, तरी - maggi बनवायला फक्त पाणी 💧 पुरेसं नसतं.. maggi बनवायला लागते "कला".. hot-n-sour soup 🍵 नव्हतं आज, पण जसं बटाटा कुठल्याही भाजीत चालतो, तसं maggi बनवतांना किंवा बनवून झाल्यावर त्यात काहीही टाकलेलं चालतं, पण हे फक्त कलाकारालाच जमतं.. bonus point के साथ 🤤, score - बनवणारे २, खाणारे-पिणारे १..

इथून साधारण गडाच्या दिशेने २ कि.मी. नंतर टाकायचं होतं trekkingचं पहिलं पाऊल.. "journey of thousand miles begins with a single step" म्हणतात ना, त्यातलं पहिलं पाऊल / single step, हेच ते.. ह्याची pin 📌 सुद्धा GMaps वर कोरलेली आहे.. पाणी 🍶 घालून आणि shoes 🥾 घेऊन परत एकदा bus मधून उतरून आम्ही निघालो.. 'काहीतरी चुकीचं लिहिलंय' असं वाटलं असेल तर तुम्ही बरोबर आहात.. नसेल वाटलं तर मात्र परत वाचा.. check करतोय ओ, तुम्ही आहात ना सोबत! 🤨..

वाट ठसठशीत आहे, हे माहित होतंच आणि सोबत होती 'सुरवातीला चढ, मध्ये traverse / आडवा आणि शेवटी steep', ही अधिकची मानसिक तयारी.. वाजले होते ०८:०० 🕗.. १०:३०चं 🕥 सुटसुटीत target ठेऊन चढायला सुरुवात केली.. कोकणातून वर चढायचंय, म्हणून वाऱ्याचा हट्ट धरत निसर्गाशी भांडण्यात काही अर्थ नव्हता 😓.. फक्त काल जो (पुण्यात) संध्याकाळी १०-१२ थेंब पाऊस झाला / पडला, तसलं काही वातावरण नको 🤞, हीच प्रार्थना करत आम्ही elevation gain 📈 करायला लागलो..

खोटा नागेश्वर, वासोटा, जुना वासोटा and pollution

साधारण अर्ध चढल्यावर समोर दिसलं नेढं / नाखिंद.. म्हणजे, job half done.. माहित नाही, "का?", पण नेढं नुसतं बघितलं / दिसलं तरी जे समाधान मिळतं 👻, त्याचं काही मोजमाप नाही.. कदाचित कारण असावं, निसर्गाच्या ताकदीचा पुरावा भेटल्यावर, "आपण किती छोटे आहोत" ह्याची होणारी जाणीव.. सतत reminders 🔔 लावत-लावत एखाद्या गोष्टीची जी सवय होते आपल्याला, तसंच काहीतरी..

नेहमीप्रमाणे राहुल, आणि आजचे नवीन जोडीदार, मंदार, काही वेळ सोबत होते.. traverse करतांना हे दोघेही पुढे निघाले आणि मला वाटेत भेटले चिपळूण इथले रहिवासी - समीर जोशी.. ह्यांची 'भटजी' 🕉️ म्हणून ओळख.. इथे नियमित येऊन पूजा करणारे.. localite म्हणून विशालने आजच्या late lunchच्या 🍱 सोयीची जबाबदारी ह्यांना दिली होती.. सकाळी चहा घेतांनाच त्यांनी आम्हाला, "वर आपल्याला पूजा करायची आहे, group photo काढायचा आहे", म्हणत head-start ⏯️ घेतला होता..

इथून पुढे होता चढ.. आणि चढ इतका चांगला 😓 होता की भाविकांच्या सोयीसाठी इथे कोरलेल्या पायऱ्या चढायला काही ठिकाणी railing तर काही ठिकाणी साखळ्याही ⛓️ लावलेल्या आहेत.. 'हे ही कमी पडेल' हा विचार करणाऱ्यांनी अगदी लोखंडी शिड्याही इथे बसवलेल्या दिसतात.. सर्वांचे आभार 🙇 मानत वर जेव्हा वासोट्याहून येणाऱ्या / वासोट्याला जाणाऱ्या वाटेला लागलो, तेव्हा "हत्ती 🐘 गेला, शेपूट राहिली", म्हणत, 'आता १० मिनिटात गुहा गाठू' विचार करत जेव्हा mobileच्या screenला 'उठ' 🙃 म्हणून हाक मारली, तर दिसणारे आकडे बघत एक क्षणभंगुर विचार cut मारून गेला - 'range नसल्यावर mobileचं घड्याळ सुद्धा बंद पडतं का?' 😜..

गुहा, कळस and last steps - credits: राहुल

credits: राहुल

atop

(as projected) exact १० मिनिटात बूट काढून, गुहेत शिरत, समोर होती पिंड.. rather, मी पिंडीच्या समोर होतो.. ०९:४५.. थोडा वेळ दम खात, 'पिंडीवर non-stop पडणारं (टीप-टीप 💧 का होईना) पाणी कसं आणि कुठून येत असेल?' ह्याचा अजिबात विचार न करता (शास्त्रज्ञ ⚛️ करतील / करत आहेत, as per their priority list), वर कळसरुपी शिखरावर 🚩 जाऊन यायचं ठरलं.. प्रशांत (आल्यावर) आणि आम्ही तिघे, बाकीचे यायच्या आत जाऊनही आलो.. हिवाळा 🧣 असल्यामुळे, as expected, फक्त जो थोडाफार दिसत होता, तो म्हणजे 'चकदेव' ⛰️.. वर जे तुम्ही hot-n-sour soup बद्दल वाचलं, तो प्रसंग ह्या गडाच्या पायथ्याचाच ⛺.. राहिलेलं public यायच्या आत जी थोडीफार माहिती ℹ️ जोशींनी दिली, ती पुढीलप्रमाणे,

चोरवणे गावाहून नागेश्वर देवस्थानाला यायला forest departmentची परवानगी 🆗 लागत नाही.. शिवाजी महाराजांच्या काळामध्ये कैद्यांना इथे शिक्षा देण्यासाठी 👮 ठेवण्यात येत असे.. नंतर, J. Asthana ⚕️ J. Williams 💂 यांनी, इथे यायला-जायला नवीन मार्ग बनवला.. इथे आपल्याला अध्यात्मिक आणि शारीरिक दोन्ही समाधान भेटतात 🧘‍♂️.. अर्ध चढून झाल्यावर दिसणाऱ्या नेढ्याचं / नाखिंदचं, 'हत्तीची सोंड' म्हणून चित्र आखलं तर आपल्याला हा देव अंबारीत बसल्यासारखा लक्षात येतो..

दरम्यान, (सतत पाणी पडत असल्यामुळे 🫗) पिंडीची अजून झीज होऊ नये, म्हणून गाववाल्यांनी वरून ठेवलेलं तांब्याचं पात्र (next photo), त्यांनी उचलून आम्हाला 'दगडी', म्हणजे original पिंडीचे दर्शन घडवून दिले (first photo 🔝) 🙏.. सगळे वर पोहोचल्यावर वेळ होती गणपतीची 🐘, शंकराची 🔱 आणि देवीची ♀️ आरती म्हणायची, followed by a group photo 📸..

ये जग रहे या ना रहे, रहेगी तेरी आस्था

दिवसाचा तिसरा प्रहर 🕛 चालू झाल्याचं लक्षात घेत आम्ही इथून थोडं खाली, बामणोली / मेट इंदावली sideने वर येणाऱ्या वाटेला लागणाऱ्या विहिरीतून पाणी भरून माघारी येत, आलो त्या रस्त्याने खाली उतरायला सुरुवात केली.. गंमत आहे ना? - तिसरा प्रहर चालू झाला की त्याला म्हणायचं "दुपार" 🌞.. असो.. ऊन आणि दमटपणा, ह्यांचा प्रकोप असा की अंगातून वाफा निघत होत्या.. थांबायची हिम्मत "ना" बराबर 🚫.. पण चालायचं motivationही तेवढंच - शून्य / भोपळा ⭕.. जेव्हा शेवटी, म्हणजे चढतांना सुरवातीलाच ज्या जांभा दगडाच्या पायऱ्या लागल्या होत्या, त्यांवर चालत जो सुकून भेटला, त्याचे "क्या कहने?" 😇..

जांभा - एक प्रकारचा खडक, जो सहसा उष्ण आणि ओल्या विषुवत वृत्तीय (equatorial) प्रदेशांत सापडतो.. भारतात जांभा दगड कोकणात आढळून येतो.. लाल रंगाच्या 🔴 ह्या खडकात iron आणि bauxite खनिजे मोठ्या प्रमाणात असतात.. हा अतिशय खडबडीत, पण सच्छिद्र आणि कातळापेक्षा वजनाने हलका असतो.. कोकणातील बहुतांश घरे ह्या दगडापासून बांधली जातात.. (संदर्भ: wikipedia)

late lunch / early dinner साठी suggest केल्याप्रमाणे आम्ही चिपळूण येथे तुलसी hotelला (राजस्थानी) थाळी 🍱 खायला टेकलो.. brunch सारखीच lunner सुद्धा एक term असायला हवी ना? इथे, हे type करून Google search 🔍 केलं तर साक्षात्कार ✨ असा झाला की, there actually is an established term "lunner", by exactly the same meaning 🤓.. अश्याच अजून बऱ्याच बाबतीत मी अंधारात 🌑 आहे, I know.. but, so are you.. all sailing in the same boat ⛵..

"चेन्नई एक्स्प्रेस", "पांढरा रस्सा, तांबडा रस्सा" आणि "लस्सी हुन बनवत असतील कढी" 🤣, ह्या trekच्या काही "ending on a high note 🔖" आठवणी..

पट्टा / विश्रामगड

​।। श्री आशापुरी देव्यै नमः ।।

everything changes with time (and water?).. पट्टा / विश्रामगड

नाशिकला 🍇 असल्याचा, rather, and more appropriately, परत एकदा "work 👨‍💻 from home house"चा नाजायज़ फायदा घेत 😉, ह्यावेळेस दिवाळीत फराळासोबत मिसळ-पाव वर जरा जास्तच जोर होता.. जसे लहानाचा 🧒 मोठा 🧔 होत असतांना केलेले treks आणि गेल्या ३-४ वर्षात केलेले treks are far-off, same analogy fits perfect 👌 in devouring the नाशिक special 🤤.. अर्थात, ह्या सगळ्यात *conditions applied (and fulfilled) आहेतच.. जश्या सिंहगडला / सिंहगडची भजी 🧅 खायच्या काही आहेत..

चुलीवरची मिसळ (साधना)

पण ह्या fulfillment साठी पांडवलेणी नकोसं वाटतं 😒.. इथल्या teenagersची 🧑 immaturity सोसण्यापेक्षा (try it, to feel it), कुठेतरी दुसरीकडे जाऊ म्हणून शुक्रवारी peacock hills 🦚 नंतर शनिवारी, 'रांजणगिरी' का 'विश्रामगड?', ह्याचं conclusion, 1️⃣ दिवसाच्या second-halfचा plan disturb होणार नाही, 2️⃣ family सोबत असल्यामुळे वर काहीतरी बघण्या सारखं पण पाहिजे, असे काही parameters लक्षात घेत, पहाटे 🕠 ५:३० ला निघायच्या हिशोबाने करण्यात आलं..

पट्टा / विश्रामगड - एकाच नावाने एकाहून जास्त गड असतात, हे आपल्यासाठी काही नवीन नाही 😏, e.g., भैरवगड, रतनगड, जयगड.. तेच September मध्ये कुर्डूगडला गेलो असता, जेव्हा लक्षात आलं की त्याला विश्रामगड सुद्धा म्हणतात, तेव्हा बाजी पासलकर ह्याचा विश्रामासाठी 😴 वापर करायचे, असं वाचण्यात आलं.. असाच अजून एक विश्रामगड म्हणजे (अहमद)नगर जिल्ह्यात, अकोले तालुक्यातला "पट्टा" 🥋 किल्ला..

पट्ट्या किंवा गरुडाच्या 🦅 पसरलेल्या पंखा सारखा पसारा असणाऱ्या ह्या किल्ल्याची ओळख आधी फक्त 'पट्टा' ह्या नावाने होती.. १६७९ साली, जालनाची लूट 💰 घेऊन परततांना शिवाजी महाराजांना मुघलांशी झालेल्या त्यांच्या शेवटच्या लढाईत मदत करत, त्यांचा तिसरा डोळा म्हणून ओळखले जाणारे "बहिर्जी नाईक", यांनी detour करत / करवत पट्टा किल्ल्यावर आणले.. प्रकुर्ती खराब 🤒 झाल्याने त्यांनी इथेच साधारण महिनाभर आराम करत ह्याला नवीन नाव दिले, आरामगड 🤥, I mean, "विश्रामगड"..

०५ नोव्हेंबर २०२२

The morning was journey time via then recently built सिन्नर bypass 🛣️ and very well maintained tar road till base of the fort (a trouble-free driving is worth a mention 🙂)

that's an excerpt from earlier post on विश्रामगड, कळसूबाई and रतनगड, during (work-from-office era) 🎇 दीपावली २०१८'s week off (read here).. it was then engraved with such a confidence that only if there is a loophole in the popular saying, "कमान से निकला तीर something, something .. ..", I'd now happily switch 🔀 the sides and bet my 2 cents.. "who is to blame?", water?, rain?, hold it for a while ⏸️.. पण लक्षात आलं असेलच - it was so frustratingly potholed 🫤 this time, that it was just super easy to decide - परत ↩️ टाकेद-भगूर मार्गे जाऊ.. कितीजरी खराब असला तरी, आलो त्या रस्त्या एव्हढा तर नक्कीच नसेल.. 

इथल्या kick-offला नुसत्या ☕ black teaची मेजवानी पुरेशी होती / आहे, कारण गड उंच जरी असला तरी पायथ्यापासून चढ जास्त नाही आहे.. शिवाय, पट्टाई देवी मंदिरापर्यंत पायऱ्या आहेत.. तिथून पुढे पठार आणि top पर्यंत तुरळक चढ.. पण त्याआधी..

पायथ्याला कमानीजवळच एक man-made हत्ती 🐘 (actual size) दिसतो.. काही माहितीफलक आणि not-to-scale map चाळत थोडं वर चढल्यावर काही पाण्याचे टाके आणि गुहा-cum-मंदिरं लागतात.. अजून थोडं चढल्यावर (खालून दिसणारं) पट्टाई देवीचं मंदिर 🛕 लागतं.. वाटेत एक photogenic त्र्यंबक दरवाजाही लागतो, ज्याला आपण उजवीकडे ठेऊन पुढे जातो.. इथे खाली बघितल्यावर एखाद्या गावाहून वाट येत असावी, असं दिसून तरी येत नाही 🤔.. वक्त-वक्त ⏱️ की बात है..

इथून पुढे आहे गडाचं पहिलं attraction, अंबरखाना.. बाहेर शिवाजी महाराजांच्या अर्धपुतळ्याला नमन करत अंबरखान्यात शिरताच थकवा नाहीसा झाला / होतो 😀.. गडावर अजून तरी अजून कोणी आलं नव्हतं.. त्यामुळे सोबतीला लाभलेल्या शांती ☮️ आणि गारव्याचा आनंद लुटत इथल्या 3D paintings मधून इतिहास अनुभवत, विभूतीला शिकवत, पुन्हा शिवचरित्र refresh झालं..

सुरुवात होते शिवनेरी किल्ल्यावर झालेल्या / घडलेल्या शिवजन्मापासून 👼, जे आज आपण बघतो की गाड्यांचे silencer काढून celebrate केलं जातं.. one word, (कितीतरी type करून delete केल्यावर) pity 😔..

इथून पुढे आहे रायरेश्वरला घेतलेली हिंदवी स्वराज्य स्थापनेची शपथ 🕯️ आणि स्वराज्याचे तोरण बांधण्यात आलं, तो तोरणा किल्ला 🚩.. पुरंदरच्या लढाईत शेवटच्या श्वासापर्यंत लढणारे मुरारबाजी 🤺.. मुलासाठी ज्या आईला रायगडचा सर्वात कठीण कडा उतरावा लागला, अशी हिरकणी 🧗‍♀️.. 'महाराज विशाळगडावर पोहचल्याशिवाय नाही' म्हणत, मृत्यूलाही चकवणारे बाजीप्रभू 🫡 (घोड खिंड / पावनखिंड).. प्रतापगडाच्या पायथ्याला वाघनखाने केलेला अफज़लखानाचा वध, लाल महालात (पुणे) कापलेले शाइस्तेखानाचे बोटं आणि मिठाईच्या खोक्यातून साधलेली आग्र्याहून सुटका.. centerला आहे रायगडच्या दरबारचा देखावा 👑..

शेवटचे चित्र काही केल्या लक्षात येईना.. कदाचित जालनाची लूट असावी, पण Bible पकडलेले father ✝️ चित्रित असल्यामुळे काही निष्कर्ष निघत नव्हता.. तुम्हाला काही कल्पना / खात्री असल्यास नक्की कळवा..

इथून पुढे, target होतं गडाचं शिखर.. पवनचक्क्यांच्या सोबतीला आता आजूबाजूचे गड दृष्टीस 🧐 पडायला सुरवात झाली होती.. कळसुबाई डोंगराचं शिखर मोठ्या मुश्किलीने precipitated धुरावरून 🏭 डोकावत होतं.. त्याच्या शेजारी, सह्याद्रीतले सर्वात अवघड trek म्हणून ओळख असलेले AMK (अलंग-मदन-कुलंग), lens blur केल्यागत कुठेतरी हरवले होते.. जवळ असल्यामुळे बितनगड आणि औंढा सुटसुटीत ओळख दाखवत होते 🤩.. निलेंद्रने म्हंटल्याप्रमाणे, 'हर साल कम-से-कम १५ दिन lockdown करना चाहिये' 🤝, म्हणजे आपण करत असलेलं pollution कुठेतरी settle होऊन, घरबसल्या आर-पार निसर्ग तरी अनुभवता येईल..

ज्यांचा दंतकथेवर विश्वास आहे, त्यांच्यासाठी - कळसुबाई जर आज हयात असती तर तिने रुसल्यावर एकदा तरी इतर राज्यात / देशात ✈️ जायचा विचार नक्कीच केला असता.. 'कुठली दंतकथा?' विचारताय?, तर, मार्च-२०२१ च्या articleची मदत होऊ शकेल (read here).. now, let's revisit that unanswered question, "who is to blame?".. the answer correct is, "time".. and hence, the title of this article..

do zoom for the windmills

top हून दिसणारं गडाचं दुसरं attraction, म्हणजेच औंढा किल्ल्या पासून सुरू होणारा अर्धगोलाकार कडा, ज्याच्यावरून गडाला "पट्टा" हे नाव पडलं, तो गरुडाचा पसरलेला पंख बघत, दम खाऊन झाल्यावर, गारठायच्या आत आम्ही नाश्त्यासाठी खालच्या gazeboत माघारी आलो.. वाटेत रांगेने कोरलेल्या भरपूर पाण्याच्या टाक्या दिसतात.. अश्या बांधकामाचं कोरीवकामाचं एक कारण असंही असतं की वरून वाहून येणारं पाणी सर्वात खालच्या टाकीत पोहचेपर्यंत आपोआप स्वच्छ होऊन जातं 👍.. ह्याचा, "वेगवेगळ्या रंगाचं पाणी" असाही अर्थ होतो..

परतीच्या वेळेस (उतरतांना) वेळ होती, त्र्यंबक दरवाज्याला अजून एका 📸 photosessionची.. वाटेत अजून २ जण दिसले, आणि हीच होती आजची गडावरची गर्दी.. '४ वर्षांगोदरचे माकडं लुप्त झाले का?' च्या सोबत 'खरंच शनिवार आहे का?' 🤨, आता ह्यावरही doubt यायला लागला होता..

विभूती, योगेश काका, तनिष

ठरवल्याप्रमाणे म्हैसवळण घाट उतरून टाकेद-भगूर मार्गे घरी माघारी आलो.. indeed, a better option.. आता पुढच्या वेळेस कुठल्या रस्त्याचा प्रचार करेल, ये तो वक्त ही बतायेगा, because everything changes with time ⏳..